15 Ekim 1920


19'da yeni hükümeti kurmakla görevlendirilecek olan Tevfik Paşa, İngiliz ve Fransız yüksek komiserleriyle görüştü. Görüşmede, Anadolu'ya gönderilecek uzlaştırma kurulu, mali yardım ve Sevr'in onaylanması konulan ele alındı.


Robeck'in raporları: Vahdettin tahttan inmekte ısrar ediyor. Esir değiş tokuşu şimdilik olamaz.


Genelkurmay Başkanlığı, Batı Cephesi Komutanı Ali Fuat Paşa'nın, Gediz'e bir saldın düzenlemesiyle ilgili önceki günkü önerisini kabul etmedi. Gerekçe olarak cephane azlığı, Yunanlıların tahrik edileceği ve böylece Batı Anadolu'nun bir kısmının daha kaybedileceği gösterildi. Genelkurmay'ın izin vermeyişine karşılık yarın Kuvayı Milliye komutanlarıyla Alanyund'da bir toplantı yapılacak ve Gediz harekatı 24'te düzenlenecektir. Ali Fuat Paşa, Konya'dan aldığı bilgileri aktardı; Bozkır'daki sindirme hareketinin başarıyla sürdürüldüğünün anlaşıldığını yazdı. 1 Eylül'den beri Rusya'dan gönderilen ilk parti silah ve cephanenin tamamı teslim alındı: 2815 tüfek, 1885 sandık cephane.


Fransız ordusuna katılarak Türklere karşı savaşma suçundan İstiklal Mahkemesi'nce ölüme mahkum edilen Kayserili Karabet oğlu Danyal, Ankara'nın Karaoğlan Çarşısı'nda asıldı


Seyyare i Yeni Dünya'nın başyazısı: İstanbul ile Ankara birleşemez. Eğer birleşilecekse, Anadolu'daki kahraman halkı ezen, esirliğe mahkum eden bütün toplumsal sözleşmeler, kanunlar, tamamen yıkılmalı, yakılmalı. Anadolu, Halife'nin bir dakika bile esirliğine razı olamaz.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


24 Eylülde başlayan ve gittikçe yoğunluk kazanan Ermeni saldırıları karşısında Doğu Cephe Komutanlığı 28 Eylül de Sarıkamış yönünde karşı saldırıda bulundu. 27-9 Eylülde Sarıkamış ele geçirildi, 7 Ekim 1920 de de Ankara Hükümeti , Kazım Karabekir Paşa’ya Kars’a yapabilecekleri askeri girişim için yetki verdi. Bu resmi yazışmalar sırasında olaylar hızla gelişerek Ulusal güçlerin Oltu - Sarıkamış yönünde ilerledikleri haberi Ermenistan’a ulaştı. Ermenistan genel seferberlik ilan etti. Gürcistan’a başvurarak askeri gelişmeler karşısında nasıl bir yol izleyeceğini sordu. Gürcistan’dan “ Gürcistan sınırları içerisinde bulunan bütün <Ermenilerin Ermenistan’a yardım etmek üzere askeri hizmetle görevlendirilmelerinin kararlaştırıldığı” yanıtı aldı. Bu haber 9 Ekim 1920 tarihli ve Batum çıkışlı olup 10 Ekim 1920’de Alemdar gazetesinde yayınlandı. Cağadamard gazetesi 6 Ekim 1920 tarihli sayısında Novaselim yöresinde çok şiddetli çarpışmaların yapıldığını belirtiyor, Türk saldırısının Oltu’dan Iğdır’a değin bütün cephede genişlediğini haber veriyordu. Aynı gazetede Ermenistan sınırında durumun açıklığa kavuşmaya başladığına değinilerek Gürcistan ordusunun Ermenistan'a yardım için Ardahan’a doğru ilerlediği öne sürülüyordu. Bir başka Ermeni gazetesi Yerkir ise Türklerin Ardahan – Artvin yöresine ulaşamadıklarını bunların Ermeni sınırından geçmiş olan Gürcü ordusunca Ermenistan’a yardım amacıyla tutulduğunu bildiriyordu. Ayrıca vagon , lokomotif, barut, savaş malzemeleri ve yakacak gibi bir takım ulaşım ve savaş gereksinimlerinin de Gürcistan Hükümetince Ermenistan’a verileceğini ileri sürüyordu. Aynı gazetede Türk saldırısı karşısında Ermenistan ile Gürcistan arasındaki güvensizliğin ortadan kalkacağı düşüncesine yer veriliyor, bunun bir göstergesi olarak da Gürcistan’ın her yerinde Ermenistan lehine gösteriler düzenlendiği bildiriliyordu. Yerkin’in 17 Ekim 1920’de Alemdar’da yayınlanmış olan bir başka haberinde Ermenistan’ın Türk askeri girişimi karşısında Moskova Hükümetine nasıl bir yol izleyeceklerini sorduğu ve ayrıca Erivan’da bulunan Bolşevik heyeti başkanına da bu konuda başvuruda bulunulduğu belirtilerek Bolşevik başkanın bu soru karşısında “ kendilerinin bir taarruza karşı hiçbir şey yapamayacakları” yanıtını verdiğini anlatıyordu. Ermenistan’ın Türklerle yapmakta olduğu savaş için gereksindiği her şeyin karşılanmak amacıyla başvuruda bulunduğu ülkelerden biriside İngiltere idi. Bu konuda Times’ın İstanbul muhabirinin 11 Ekim tarihli haberine göre Ermenistan Hükümeti Bağlaşık ülkelerden ve Yunanistan’dan kendisine savaş malzemeleri vermesini istemişti. İngiltere hükümeti Ermenistan demiryolları için odun kömür gibi gerekli yakacağın gönderilmesini buyurmuştu.


Ermenistan'ın yardım istekleri konusunda basında çıkmış başka bir haber 15 Ekim 1920 tarihli İkdam’da yer almıştı Haberin kaynağı da Juguvert-Jamanak gazetesi idi. Bu gazete büyük bir çaba içerisinde olan TÜRK ORDUSU KARŞISINDA Gürcistan ve Ermenistan’ın yalnız bırakılmaması onlara kolaylık göstermenin yanında Belçika Sırbistan ve son olarak da Sovyet Rusya’ya karşı savaşmakta olan Lehistan’a yapılan yardımın yarısı kadar bir yardım sayesinde büyük başarıların gerekeceği görüşünü ileri sürüyordu. Türk saldırısının sadece Ermenistan’a yönelik olmadığını savunarak Türk’lerin “Yayılma” politikası izlediğini söylüyordu. Ayrıca Ermenistan’ın Panislamizm’e karşı bir dalga kıran oluşturduğu ve ayakta kalabilmesi için herkesin Ermenistan’a yardıma koşmalarının gerektiği üzerinde duruyordu. Bu noktada Türk – Ermeni savaşından Türklerin amaçladıklarının ne olduğu sorusu gündeme geliyordu. Basına yansıdığı ölçüde Türkler bu Doğu askeri harekatından neler bekliyordu? Türklerin Ermenilerle yaptıkları savaşlardan neler amaçladığı hakkında çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. 8 Ekim 1920 tarihli Vakit gazetesinde İstanbul'da yayınlanmakta olan Ermeni gazetelerine dayanarak verilmiş olan haberde Mustafa Kemal’in Brest Litovsk Anlaşmasına bağlı kalarak Kars, Ardahan ve Batum’u ele geçirmek için girişimde bulunduğu belirtilirken aynı gazetenin 9 Ekim tarihli sayısında Cağadamard kaynaklı başka bir yazıda bu görüş dışında Kemalisylerin Azerbaycan ile ilişki kurmak düşüncesine değiniliyor. Türklerin doğu harekatı sayesinde “erzak ve mühimmat tedariki ümidinde” bulundukları da gözetilen amaçlar arasında sayılıyordu. Doğu askeri girişimi aynı zamanda Sevres Andlaşmasıyla yakından ilişkili görülüyor onun uygulaması sırasında ortaya çıkarılacak güçlükler karşısında Millerand’ın bağlaşıklarca ne gibi girişimlerde bulunulacağını açıkladığı ekleniyordu. Burada “ortaya çıkarılacak güçlüklerden” Ermeni harekatı kastedilerek buna bağlaşıkların kayıtsız kalamayacaklarını ve Sevres’in oluşturmak istediği bağımsız Ermenistan formülünden özveride bulunulamayacağı anlatılmak isteniyordu. Bu savlara karşın Jamanak gazetesi alınan gizli bilgiye göre Türk Ermeni savaşındaki gerçek amacın “ Millilere karşı Anadolu’da baş gösteren hoşnutsuzluğu tahfif ve Ermenistan cephesinde ihraz olunacak zaferler sayesinde ahaliyi teskin etmekten” ibaret bulunduğunu ve iç gelişmelerde oluşan düzensizlik karşısında dikkatleri başka yöne çekmeye yönelik bir politikanın uygulanması olduğunu savunuyordu. Böylece Ermeni savaşı basit bir çizgiye indirgenmek isteniyordu.


Ermeni askeri girişiminin başlangıcında yayınlanmış olan bir resmi bildiride Ermenistan’a karşı yapılmakta olan saldırının “ulusal amacımız için önemli bir olay olduğu bunun güvencemiz ve geleceğimizle sıkı bir biçimde ilgili bulunduğu” açıklanıyor. Ermenilerin Türkleri bir oldu bitti karşısında bırakmak amacıyla 24 Eylül’de başlayan bir dizi saldırıya geçtikleri belirtiliyordu. Ankara Hükümeti’nin bu bildirisi Trabzon gazetelerinden alınarak 25 Ekim tarihli İstanbul gazetelerinde yayınlanmıştı. Ulusal Hükümetin amacını kamuoyuna açıklamış olmaktaydı.


(KURTULUŞ SAVAŞINDA TÜRK BASINI / Dr. İZZET ÖZTOPRAK / SAYFA 215)

GUN GUN KUTULUS yazi.JPG