19 Kasım 1921

Meclis'te iki seçim: 1 ) Hamdullah Suphi'nin 1 2'de istifasıyla boşalan Maarif Vekilliği'ne Karesi Mebusu Vehbi Bey, 1 83 mebustan 105'nin oyu ile seçildi (ZC 14: 264; HM: 20; Ter.Hak. 22) . 2) Önceki gün, 84 oyla Nafıa Vekilliği'ne seçilen Rauf Bey, bu oyu az görerek istifa etti. Meclis, oylamaya kaulan 1 63 mebusun 162'sinin oyu ile Rauf Bey'i yeniden aynı bakanlığa seçti., (Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Çiçerin, Stalin'e yazdığı mektupta, Türkiye politikasının ekonomik politika ile bütünleştirilmesini, Türkiye'ye fabrikalar, teknik ve yönetici kadro gönderilmesini, teknik ve tanın uzmanı yetiştirmek üzere Türkiye'den öğrenci alınmasını önerdi. Lenin de bu önerilere kaulıyor. (Yerasimos: 342) * Çiçerin, Tiflis'te bulunan Frunze'ye gönderdiği mektupta, Türkiye'nin Fransa ile yapuğı anlaşmaya karşı bir protesto kampanyası başlatmadıklarını, ancak Türkiye'nin Fransa'ya ekonomik imtiyazlar vermesinden endişe ettiklerini bildirdi. Frunze, Ankara'ya gelmek üzere 5 Kasım'da yola çıkmışu. (Yerasimos: 433) (Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Curzon ile Yunan Kumlu'nun beşinci ve son göruşmesi. Curzon, bir hafta önceki Yunan muhurasında dile getirilen istekler konusunda vaatlerde bulunmadı. Arabuluculuğun Türklerin tutumuna bağlı olduğunu söyledi. Yunan delegeleri, Türklerden bir taarruz beklemekten çok taarruza hazır olduklarını söylediler. Curzon, Yunanlılardan işlere zorluk çıkarmamalarını istedi. (Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Türk-Fransız Anlaşması'nın mimarlarından Franklin Bouillon, Fransa'dan Adana'ya geldi. Suriye Ermeni Patriği, Serez Arşövek'in küçük kardeşi de Emest-Renan harp gemisi ile Mersin'e geldiler; Amiral Grand Element ile birlikte Adana'ya geçerek Saint Jean d'Arc Latin Kilisesi'nde misafir edildiler. (Veou: 521) (Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Açıksöz'de 1. Habib, Sönmeyen Ateş başlıklı yazısında, Bulgar aydınlarının "Ah biz bir Mustafa Kemal yetiştiremedik"; Alman mareşali Hindenburg'un Alman gençlerine, "Gençliğin ne olduğunu öğrenmek istiyorlarsa Anadolu'ya gitsinler"; lstanbul'da yüksek rutbeli bir İngiliz subayının Türkiye'deki milliyetçi

akım için "Bu ne ateştir ki burada söndürsek orada parlıyor, orada söndürsek burada tekrar alevleniyor" sözlerini naklediyor: "Şimdi bu yangının ilahi bir fecir, o ateşin sönmeyen bir ateş olduğunu anladılarsa, onlar uğraşmaktan , biz yorulmaktan kurtulduk demektir" -Tiflis Sefareti'ne gitmek üzere dün şehrimizden geçen Dışişleri eski Bakan Vekili Ahmet Muhtar Bey'le mülakat. -T.Karaoğuz: Ötme bülbül... (Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Karagöz 'de, Mustafa Kemal'in dağıttığı Misak-ı Milli çorbasını tadan Briand'dan L.George'a: Lezzeti fena değil, siz de bir kere tadına baksanız!


Tevhidi Efkar:-Ankara'da bfıyük şehrin süslü yaldızlı ve pfırihtiras hayau yerine samimi, hfır ve milli mfıcahedenin zaferine vakfedilmiş bir hayat vardır. (Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)

Ankara’da yapılan görüşmelerin tıkanma noktasına gelmiş olma­sına rağmen İtalyan Hükümeti ve basını, olumlu bir sonuca ulaşılaca­ğı konusundaki iyimserliklerini sürdürmüşlerdir. Türkiye ile İtalya arasında yapılacak bir anlaşmanın Türk-Yunan barışının gerçekleşme­sine yardımcı olacağını düşünen İtalya Hükümeti,306 Ankara Hükü-

meti’nin de İtalya ile dostane ilişkiler kurulmasına muhalefet etmeye, cenine inanıyordu 307 19 Kasım’daki kabine toplantısında Ankara'da yürütülmekte olan müzakereyi görüşen İtalya Bakanlar Kurulu 308 toplantısından sonra Başbakan Bonomi, İtalya'nın “Andolu'daki nüfu­zunu muhafaza edeceğini”309 söylemiştir. Dışişleri Bakanı DellaTor- retta da, “Ankara Hükümeti ile bir anlaşma imzalamak üzere oldukla­rını”310 açıklamıştır. İkdam gazetesinin yaptığı röportajda İstanbul'da­ki İtalya Yüksek Komiseri Garroni, gazetecinin, “Ankara Hükümeti ile Tuozzi arasında yapılmakta olan görüşmelerin mahiyeti hakkm- daki sorusuna şu cevabı vermiştir: “İtalya şu anda hiç kimse ile fiilen savaşta olmadığı ve Fransa gibi Suriye ve Kilikya meseleleri de olma­dığından bir muahade veya mukavele yapmak ihtiyacında değildir. Yalnız mütarekeden beri İtalya'nın münasebâtta bulunduğu Antalya, Zonguldak vesair yerlerde meydana gelen bazı olayların tekrar yaşan­maması için sözlü olarak anlaşmak için Ankara'ya bir memur gönder­miştik. Ankara'da yapılmakta olan görüşmeler bu memurumuzun yü­rüttüğü müzakerelerdir. Haberleşme imkanı olmadığından görüşmele­rin nasıl geçmekte olduğu hakkında bilgim yoktur. Bundan dolayı, Ankara'da yapılan görüşmelerin hiç bir siyasî yönü yoktur.”311 Anla­şılan, Garroni, ülkesinin isteklerini Ankara Hükümeti kabul etmeyin­ce, gerçekleri kamuoyundan saklamak için yanlış bilgi vermeyi tercih etmiştir. Esasen, böyle bir heyet göndermekte İtalya’nın amacı eko­nomik imtiyazlar elde etmek olsa da, girişimin kendisi siyasî bir ma- hiyettedir.

Ankara Hükümeti ile yürütülmekte olan görüşmelerin Kasım so­nuna kadar olumlu bir şekilde tamamlanarak bir anlaşma imzalanaca- gt görüşünde o'an Kalyan basım,™ Türkiye'nin gelecekte ekonomik bakımdan kalkınması için İtalya'nın yardımına ihtiyacı olduğunu be lirtmiştir.313 Corriere della Sera gazetesi İstanbul'da yaşayan bir İtal­yan ricalinin sözlerine yer vermiştir. İsmi verilmeyen bu “İtalyan ri­cali’’, “Türkiye topraklarında gözleri olmadığım” belirtmiş ve “Türki­ye ile ekonomik alanda işbirliği yapmak istediklerini” de sözlerine ek­lemiştir.314 Basının; Ankara'daki görüşmelerle yakından ilgilendiği günlerde, Roma'da bulunan Ankara Hükümeti’nin Hâriciye eski Ve­kili Bekir Sâmi Bey, İtalyan ajansına verdiği demeçte, “Bazı gazetele­rin iddia ettiği gibi Türk-İtalyan anlaşması (Sforza ile yaptığı anlaş­mayı kastediyor) iflas etmiş değildir. Bu anlaşma daha TBMM tara­fından görüşülmemiştir”315 demek suretiyle; Ankara’nın görüşlerine ters bir bakış açısı yansıtmıştır.

(Kaynak: Milli Mücadele Döneminde Türk İtalyan İlişkileri / Mevlüt Çelebi)

Ertesi günü ise, rahatsızlığımın artışı yüzünden yatağım­da bulunduğum sırada, Nafıa Vekilliğine 86 reyle seçilmiş ol­duğumu gazetede gördüm. Bu, mevcut azanın bir fazlasıdır. Böyle hayatî ve mühim bir zamanda, vazife ve karşılığı olan sorumluluğu kabul etmek için bu reyleri yeter kuvvette gör­mediğimi zikr ile istifa ettim. Fakat reylerin böyle çıkışı, bana karşı itimatsızlıktan değil, Meclis adaylarının Mustafa Kemal Paşa tarafından gösterilmesine karşı, bir kısım mebusların tepkisi tesiriyle olduğu ve esasen benim şu aralık resmî vazi­fe almayacağımı kendi ağızımdan işittiklerinden doğduğu­nu, muhalif, muvafık mebuslar tekrar ile temin ve kabulünü rica ettiler. Hepsine, "Maalesef hayır" dedim. Bence mesele prensip meselesidir. Ve öylece hâl edilmelidir.

Akşam, yatmakta olduğum dairede, Mustafa Kemal Pa­şa'nın başkanlığında toplanan Vekiller Heyeti, hükümet teş­kil edecek vekillerin seçilme tarzını tespit ve Meclise karşı so­rumlu bir Reisi Vükelâlık ihdası hakkında hususî encümenin hazırlamış olduğu kanun lâyihasını müzakere ettiler. Bu ka­nun lâyihası, o zamana kadar Vekiller Heyetinin doğrudan doğruya ve teker teker Meclis Başkam tarafından seçilmesi tarzını değiştirecekti. Muhalifler, hükümet işlerinin istikrar bulması için bu değişikliğin yapılmasını ısrarla istiyorlardı. Müzakere sonunda, Mustafa Kemal Paşa yattığım odaya, ya­nıma geldi. Başbaşa hasbihâl ettik. Müstesna zeka ve kavra­yış hassasının buna da, çoğunluğu tatmin edecek bir hâl çare­si bulacağı muhakkaktı. Nafıa Vekilliğinden istifam hakkın- daki düşünceme paşa da iştirak etti.


(Kaynak: Siyasi Hatıralarım / Rauf Orbay / Syf 478)

GUN GUN KUTULUS yazi.JPG