19 Temmuz 1921

Eskişehir düştü! Türk ordusunda durum giderek kötüleşti. Batı Cephesi birlikleri, sabah erkenden, 30.000 nüfuslu ve önemli bir ulaşım kavşağı olan Eskişehir'i boşaltmaya başladı. Saat ı 7'de boşaltma tamamlandı. Çekilme düzensiz oldu ve birliklerde moral çöküntüsüne yol açtı. Erkenden ileri harekete geçen Yunan birlikleri, Eskişehir'i ve Seyitgazi'yi işgal ettiler.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Tümgeneral Polimenekos, Eskişehir halkına yayımladığı bildiride "düşman"la işbirliği yapıp Yunan ordusunun güvenliğine karşı çalışanların kurşuna dizileceğini ihtar etti. Amaçlarının Kemal ordusunu dağıtıp din ve milliyet farkı gözetmeksizin herkese sükunet, güven getirmek olduğunu ileri sürdü. Yunan ordusu aleyhine çalışanların ihbar edilmesini istedi.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Kral il. Konstantin, yanında Prens Nikola, Savunma Bakanı N. Theodokis, İzmir Olağanüstü Komiseri Steryadis, Genelkurmay Başkanı Dusmanis ve diğer karargah subayları olduğu halde İzmir'den Uşak'a geldi. Eskişehir'in alındığı haberi ona Alaşehir'de ulaştırıldı.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Yunan Hükümeti'nin basın bildirisi: Harekat başarıyla sonuçlandı. Kemalistler, ya kaçacak. ya teslim olacaklar, 30 bin esir aldık. Yunan ordusunun Kütahya'ya girişi, Yunanistan'da 101 parça top atışı ve şenliklerle kutlandı. Şoven duygulan kabartılmış olan halk, gece sokaklarda şenlik yaptı.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Halil Paşa, Gürcistan'ın Tuapse kentinden Enver Paşa'ya yazdığı mektupta, Batum kıyılarından Anadolu'ya geçebileceklerini, Anadolu'daki silahlı teşkilatlarının gücü ile istedikleri kadar tutunabileceklerini ileri sürdü


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)


Selim Erdoğan Sakarya kitabında anlatıyor:


19 Temmuz sabahı, düşmanın Eskişehir’e yaklaşması nedeniyle, kentin boşaltılması da ayrı bir telaş konusu olur. Merkez Komutanlığı sırasıyla önce harp malzemelerinin, hükümete ait birimlerin ve son olarak da askeri kıtaların şehirden tahliyesini gerçekleştirmektedir. İmalat-ı Harbiye görevi üstlenmiş olan CER atölyesi de Ankara’ya gitmektedir. Eskişehir-Ağapınar arasındaki ve Porsuk üzerindeki tüm köprü ve geçitler, son tren de Eskişehir’den çıktıktan sonra tahrip edilecek, ama istasyona dokunulmayacaktır. Son ana kadar telgrafhanede bir telgrafçı ve bir subay kalarak iletişim sağlayacaktır. Saat 17:00’de son kafile de kentten ayrılır. Göç yolunun düzensizliği, harbin gidişatı nedeniyle zaten moralsiz olan askeri büsbütün perişan eder.


(Gün boyu muharebeler Türk tarafının aleyhinde ilerler)


Kesenler Deresi’ne kadar gelen düşmanı geri atmaktan başka çare yoktur. Takviyeli 8.tümenin taarruz düzeni alması kolay olmaz. Bütün gece yapılan hazırlıklardan sonra taarruzun 20 Temmuz sabahı gün doğmadan yapılmasına karar verilir. Batı Cephesi Komutanlığından akşam 21:45’de gelen 11 no.lu cephe emriyle yeni savunma hattı tanımlanmaktadır. ‘Bozdağ-Gökdere-Sevinçköy-Kanlıpınar-Sarısungurlu-Tahtalıbaba-Sarıbaba-Ilgaz Boğazı-Kunduz Çayı’


Türk çok buhranlı bir dönemden geçmektedir.

Karanlığın sonu yok gibidir.


(Kaynak: Sakarya / Selim Erdoğan / Syf 105)


İsmet İnönü anlatıyor:


Eskişehir’i bırakarak doğuya çekildik. Ama yine de muharebe meydanındayız. Düşmanla teması muhafaza mukabil taarruzla almak için düşmanla muharebe ediyoruz. Eskişehir’den çekilmemiz üzerine Eskişehir muharebelerinin kaybolduğu havadisi yayıldı. Mustafa Kemal Paşa cepheye geldi. Buluştuk, vaziyeti beraber mütalaa ettik. Eskişehir’in doğusundayız. Cephenin muhtelif yerlerindeki güçlükleri, yapılan muharebelerin neticelerini ve umumi vaziyeti kendisine anlattım. Ne gibi ihtimaller olabileceğini, bu ihtimallere karşı ne düşündüğümü ve ne yapacağımı sordu. Sol cenahta bir hazırlığım sağ cenahta da bir hazırlığım olduğunu, her ikisini ayrı ayrı tatbik edeceğimi söyledim. Sağ cenahta İzzettin Bey’e Eskişehir üzerine bir taarruz yaptıracaktım. Mustafa Kemal Paşa, yapmayı düşündüğüm teşebbüsleri tasvip etti ve tecrübe et dedi. Kendisine anlattım düşündüğüm hareketlerle de bir netice alamazsam o zaman süratle mesafe açıp Sakarya gerisine çekilmek lazım. En son ihtimal ve en son yapacağımız hareket budur. Kendisi ile böyle hareket etmeyi kararlaştırdık. Ben Ankara’ya gideyim, dedi ve gitti.


(Kaynak: İsmet İnönü / Hatıralar / Syf 246)


27 Haziran 1921’de İzmir’de Yunan savaş meclisi toplandı. Toplantıda Yunan ordusunun Afyon, Kütahya ve Eskişehir’e yürümesine karar verildi.

5 Temmuz 1921’de Yunan donanması Samsun’u bombaladı. 9 Haziran’da da İnebolu’yu bombalamışlardı.

10 Temmuz 1921’de Yunan Ordusunun ilerleyişiyle birlikte Kütahya-Eskişehir savaşı başladı.

13 Temmuz 1921’de Afyon ve Bilecik, 17 Temmuz 1921’de de Kütahya Yunanlılarca işgal edildi. Türk ordusu Eskişehir Seyitgazi hattına çekildi.

Kütahya'nın düşmesi üzerine Yunanistan’da kiliselerde çanlar çalındı. Halk coşkuyla bütün gece sokaklarda kutlamalar yaptı. Yunan halkı İngiliz elçiliğini ziyaret edip İngiltere başbakanını alkışladı. 19 Temmuz sabahı Yunanistan’da 101 pare top atıldı ve katedralde resmi şükran ayini yapıldı. Yunan gazeteleri Yunan tarihinin en büyük zaferinin kazanıldığını yazdı.


ATATÜRK ETKİSİ / SİNAN MEYDAN / 148-149

GUN GUN KUTULUS yazi.JPG