21 Aralık 1920

Mustafa Kemal, Batı ve Güney Cepheleri komutanlıklarına yazısında, Çerkez Ethem komutasındaki 1. Kuvayı Seyyare'nin zaman kazanarak. Kuvvetini arttırmak. istediğini, ordu kuvvetlerine saldırabileceğini ileri sürerek bana göre hazırlıkta bulunulmasını emretti.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü 3 / Zeki Sarıhan)


Mustafa Kemal, Fevzi Paşa'ya verdiği talimatta, Afgan ordusunu güçlendirmek için güçlü bir askeri kurulun bu ülkeye gönderilmesini istedi. Mustafa Kemal'in görüşüne göre böylece Orta Asya'da Ankara'nın emrine hazır kuvvetli bir ordu bulundurmak ve İngilizleri gerektiğinde uzaklarda oyalamak mümkün olacak. Mustafa Kemal, bu kurulun kendisini Afgan, Türkistan ve Buhara halkına ve askerlerine fevkalade sevdirmesini, bu kurulla telsiz telgraf bağlantısının sağlanmasını, Afganistan'da Hükümet, Türklük ve İslamlık aleyhine bir tutuma girerse bu subayların İslam ve Türk çıkarlarına uygun bir Afgan hizbini işbaşına getirecek kadar güçlü bir yer edinmelerini de tavsiye etti. Talimata, Cemal Paşa'nın Afganistan'dan gönderilmiş bu konuda bir mektubunu da ekledi.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü 3 / Zeki Sarıhan)


Yüksek Komiser Rumbold, Curzon'a gönderdiği telde, Dışişleri Bakanı Safa Bey'e, Sevr Anlaşması'nın onaylanmasını tekrar hatırlattığını, Bakanın "Anlaşma bu haliyle onaylanırsa Milliyetçileri Bolşeviklerin kucağına iter" diyerek süre istediğini, Türkiye'nin oyalama politikası güttüğünü, diğer yüksek komiserlere de talimat verilerek Türkiye üzerinde ortak baskı yapılması gerektiğini bildirdi. Cevap: 26: Yunanistan'daki durum açıklanıncaya kadar, anlaşmanın acele onaylanması için artık baskı yapmayınız


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü 3 / Zeki Sarıhan)


Le Temps, İtilaf Devletleri'nin Yunanistan'a karşı tutum almalarını savunuyor: Yunan işgali için verilen destek son bulmalıdır. Türklerle barış yapma imkanı sağlanmalıdır


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü 3 / Zeki Sarıhan)


Anzavur isyanı ile diğer bazı olayların bastırılmasında Ankara hükümetine önemli yardımlarda bulunan Çerkez Ethem, başıbozuk kuvvetlerini milli orduya sokmak istemediği için 1920 sonlarında ayaklanmış ve Yunan işgalindeki bölgeye kaçmıştı.


Çerkez Ethem’in ayaklanışı hakkında Journal Des Debats Anadolu’daki Yunan ordusu başkomutanlığının gönderdiği bir telgrafı yayınladı. “Ethem Bey, Kemalist hareketin başından beri Kemal’in başta gelen çalışma arkadaşlarındandır. Geçenlerde mücadeleye devamın uygun olup olmayacağı konusunda Kemal’le arası açılmış ve iki bin kişi ile dört toptan ibaret kuvvetlerini Gördes civarında toplamıştı.(…)


“ Ethem Bey ile aramızda yapılan antlaşmadan sonra, askerlerinin bundan böyle barışçı vatandaşlar gibi davranmaları şartıyla, bölgemize girmelerine izin verdik.


“ 21 Aralık’tan itibaren Ethem Bey’in askerleri bölgemize girmeye başladılar.(…) bu askerler beraberlerinde dört yüz at getirdiler. Silahlarını bırakan askerleri evlerine gönderdik. Ethem Bey’in geri kalan kuvvetleri de bölgemize girmeye devam ediyorlar”

Ethem hakkında Echo de Lİslam aşağıdaki açıklamayı yaptı : “ Yunan propagandasının tebliğleri, Ethem adında birinin idaresinde bazı Türklerin Yunan ordusuyla birleştiklerinden ve Anadolu’nun koruyucularına saldırmak istediklerinden bahsediyor. Bu konuda Türkiye’nin milli ordusuna ilişkin bazı bilgiler vermeyi yararlı görüyoruz:


“ Milliyetçi hareket, istilacının zulümlerine karşı bir halk ayaklanışı ve esir edilmek istenen yüksek ruhlu bir halkın içgüdüsel isyanıdır. Böyle bir hareketin başlangıçta daha normal bir durumla bağdaşamayacak bazı olaylara sebep olması doğaldır.


“ Tabiatıyla Anadolu da bu genel ilkeye istisna teşkil edemezdi. Ülkenin ordusu geniş ölçüde başıbozuk askerler ve gönüllülerden meydana gelmişti: Bu kuvvetler kendi vatanperverlikleri ile ve yurtlarını ele geçiren düşmanı kovmak için tam bir azimle çarpışıyorlardı. Bu adamlar Türk ırkının asırlık kahramanlığına yaraşır savaşçı bir gayretle dövüştüler. Fakat öte yandan silahlı geniş kitlelerin iyi yönetimi için gerekli askeri disipline başıbozuk kuvvetlerin pek uymadıkları da bir gerçektir.


“ Bu nedenle Millet Meclisi Hükümeti milli kuvvetler’ ( kuva-yı milliye ) denen başıbozuk kuvvetleri ortadan kaldırıp yavaş yavaş düzenli ordular içine sokmayı kararlaştırdı. Bu işlem bugün ( Mart 1921 ) tamamen sona ermiş bulunuyor (…)


“ Şu var ki bu çetelerin birinin başında bulunan Çerkez Ethem Millet Meclisi’nin kararına uymak istemedi ve yaklaşık iki bin kişilik çetesinden üç yüz adamı kandırarak Yunan tarafına geçmeyi başardı. Bu üç yüz adamın yarısından fazlası ise şimdiden kaçıp düzenli Türk ordusuna katıldılar bile.


“ Bütün milletlerin tarihinde birçok benzerleri bulunan bu olay, Yunan tebliğlerinin ona vermek istedikleri önemi asla taşımıyor”


Yunan propagandası Ethem’in ayaklanmasını kuşkusuz daha kullanacaktı; ancak 1921 başında Türkler ve Yunanlılar ilk kez ciddi bir şekilde çatıştıklarından Fransız Kamuoyunun dikkati bu yeni savaşa kaydı ve Ethem isyanı daha çok önemli olaylar tarafından çabucak aşıldı.


TÜRK KURTILUŞ SAVAŞI VE FRANSIZ KAMUOYU 1919-1922 / Prof. Dr. Yahya AKYÜZ/168-169

GUN GUN KUTULUS yazi.JPG