26 Ocak 1921


Paris'te toplantı halinde olan İtilaf Devletleri, Fransız Başbakanı Briand'ın

imzasıyla Atina ve İstanbul'dan, 21 Şubat'ta Londra'da toplanacak konferansa delege gönderilmesini istediler. Tevfik Paşa Hükümeti'nden, İstanbul

delegeleri içinde Ankara'dan da temsilci bulunması istendi. Bunun üzerine

Tevfik Paşa, alelacele Ankara'yı aradı. Kocaeli Kumandanlığı, Tevfik Paşa'nın konuşma isteğini Mustafa Kemal'e bildirdi. Mustafa Kemal, verdiği

cevapta, Tevfik Paşa'nın Büyük Millet Meclisi'ne başvurmasını istedi. Tevfik

Paşa, Büyük Millet Meclisi'ni yarın arayarak İtilaf Devletleri'nin kararını

bildirecektir.


Meclis'te, bütçenin tümü üzerinde görüşmeler yapıldı. Bazı mebuslar, kırtasiyecilikten,

idarenin hantallığından yakındılar. Görüşülen bütçe 1920 yılına

ait bulunuyor. Şimdiye kadarki harcamalar avans kanunlarıyla yapılmıştı.


Nutuk’tan/


Efendiler, bu tarihten bir hafta kadar sonra, Kocaeli Komutanlığından şöyle bir telgraf aldım:


Geyve istasyonu, 26.1.1921

Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na


Memleketin yüksek yararları ile ilgili önemli bir konu üzerinde, Sadrazam Paşa’nın zâtıdevletleriyle makine başında görüşmek istedikleri İstanbul Telgraf Genel Müdürü’nün 26.1.1921 günü saat 16.30’da yazdırdığı telgrafla bildirilmektedir. Bu konudaki emirleri arz ve rica olunur.


Kocaeli Komutanlığı’na aynı gün makine başında verdiğim cevapta dedim ki:


«İstanbul Geyve ile doğrudan doğruya nasıl haberleşebilir? İstanbul’da Tevfik Paşa ile veya herhangi biriyle haberleşip ilişki kurabilmekliğim Bakanlar Kurulu’nun ve belki de Meclis’in kararına bağlı olduğundan, bu konuda şimdiden bir şey diyemem.


Tevfik Paşa ile telgraf memurunun bile açıktan açığa haberleşmede bulunması, yabancıların gözünde İstanbul’a karşı olan durumumuzu sarsacağından, doğru olmaz. Ancak, Tevfik Paşa’nın benim şahsıma değil de, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti’ne bir müracaatı varsa, bu müracaatın kabulü tabiîdir. Bu noktanın özel olarak ve aynı yolla kendisine duyurulmasında bir sakınca yoktur.


İstanbul’dan Adapazarı’na telgraf ve oradan da Geyve’ye askerî makamların kontrolü altında bulunan telefon hattı vardı. Tevfik Paşa’nın benimle kapalı olarak görüşmek istemesi üzerine, İstanbul teli Ankara’ya bağlandı.


Anadolu Ajansı

Ankara 26 Ocak 1921 Numara 50


İstanbul’da “ İleri “ gazetesi 23.12.1920 tarihli sayısında Ermeni Gazetelerinden alarak bir haber yayınlamıştır. Buna göre Kürtler mahalli hükümete karşı sözde ayaklanmışlardır. Bu ayaklanmayı kışkırtmak için Kürtlere bağımsız bir yönetim kurma sözü verilmiştir. Dersim Kürtleri Fırat’ın batısında bulunan Türk köylerine saldırdıktan sonra Ekin’e yaklaşmışlardır. Ekin’i ele geçirmek istemektedirler. Kürtler ayaklanmayı sürdürmek için gerçek hazırlıklar içindedirler.


Anadolu Ajansı, baştan aşağı uydurma ve temelsiz olan bu yalanları ve dedikoduları yalanlamakta yetkili kılınmıştır.


Ajans ayrıca bu bölgede tam tersine Kürtler kadar Türk halkı arasında da tam bir sükunet egemen olduğunu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetiyle uyum içinde ulusal savunmayı ilgilendiren konularda heyecan ve istekle meşgul olduklarını belirtir.


İSTANBUL’DA İNGİLİZLERİN BİR UYGUNSUZ DAVRANIŞI DAHA


Anadolu Ajansı, İngilizlerin İstanbul’da yeni bir kötü davranışa giriştiklerini haber almıştır.

Türklere karşı hazırlanan bu komplo üzerine şimdiden bütün dünyanın dikkatini çekiyoruz.


Türklerin bir küçük tabanca bile taşımalarına izin vermeyen İngilizler, bu defa Kırım’dan kaçan Rus askerlerinin ve Rus göçmenlerinin İstanbul’da sokak ortasında sattıkları makineli tüfek ve tüfekleri Rumları silahlandırmak amacıyla Rum Patrikhanesine satın aldırmaktadır. 15 gün kadar önce 15 kadar makineli tüfek satın alınarak Fener Patrikhanesine taşınmıştır.


Türk halkını kızdırmak ve böylece yeni sorunlar yaratmak amacıyla İngilizlerin, İstanbul Rumlarını silahlandırmak niyetinde oldukları açıkça ortaya çıkmış bulunmaktadır.


AMERİKAN GİZLİ BELGELERİYLE TÜRKİYE’NİN KURTULUŞ YILLARI / ORHAN DURU / 114


1921 Londra Barış Konferansı da 1920 yılına damgasını vuran Sevr Barış Antlaşması üzerine inşa edilmiş bir konferanstır. Türkiye, Yunanistan, Fransa, İtalya ve Japonya’nın katıldığı, İngiltere’nin ağırlığını hissettirdiği ve Sevr Antlaşması’nın gündemde olduğu Londra Konferansı, 21 Şubat 1921 tarihinde toplanmış ve hararetli görüşmelere sahne olmuştur. Bu konferansta Yunan heyeti Doğu Sorunu konusunda Sevr esaslarına dayanarak ortaya koyduğu tezleriyle İngiltere’nin desteğini muhafaza etmeyi amaçlamış, Türk heyeti de Misak-ı Milli esaslarını ortaya koymuştur. Fransa ve İtalya’nın, politik duruşlarındaki değişikliklerini belirttikleri konferans, İtilaf Devletleri arasındaki ayrışmayı su yüzüne çıkarması açısından da önem taşımaktadır.


Türkiye ile Yunanistan için dönemsellik içeren paralel bir inceleme yapılacak olursa, 1921 yılı başlarının her iki ülke için, geleceklerinin belirlenmesi açısından önemli siyasi ve askeri gelişmelere sahne olduğu görülür. 1920 yılının Temmuz ayından itibaren Sovyetler ile TBMM Hükümeti temsilcileri arasında görüşmelerin başlaması,11 Ankara Hükümetinin elini güçlendirmiş ve Batılı devletlerle diplomatik ilişkilere yönelmesini kolaylaştırmıştır.12 Birinci İnönü Savaşı’nın Türklerin lehine sonuçlanmasının ardından Batılılar boş durmamış ve İngiliz Hükümeti Doğu Sorunu’nun görüşülmesi ve Sevr Barış Antlaşması’nda bazı değişikliklerin yapılması amacıyla Başbakan ve Dışişleri Bakanını 20 Ocak 1921’de Paris’e göndermiştir. Bundan bir gün sonra Fransa Başbakanı Aristide Briand, İtalya Dışişleri Bakanı Kont Sforza, İngiltere Başbakanı David Lloyd George ve İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon arasında Paris’te gerçekleşen görüşmede Briand, Sevr Antlaşması’nda bazı değişikliklerin yapılması gerektiğini savunurken, Kont Sforza İtalya’nın bir uzlaşmadan yana olduğu vurgusunu yapmıştır.13 Böylelikle İtalya ve Fransa’nın, Sevr Antlaşması ve doğal olarak Anadolu’daki ulusal hareketle ilgili politik duruşlarındaki değişim belirgin hale gelmiştir. İngiltere, Fransa ve İtalya siyasi liderlerinin yapmış olduğu toplantıdan çıkan sonuç, Sevr Antlaşması’nın revize edilmesi için bir konferans düzenlenmesi yönünde olmuştur. Batılı devlet liderlerinin bu toplantısı sonrasında İstanbul’daki Müttefik Yüksek Komiserleri Londra Konferansı’na ilişkin Sadrazam Tevfik Paşa’ya, Londra’da düzenlenecek olan konferans için 26 Ocakta bir davet göndermiştir. Konferansa yapılan davetin İstanbul Hükümeti tarafından kabul edilmesinden hemen sonra gönderilecek heyet üzerinde çalışmalar başlamıştır. İstanbul Hükümeti Sadrazamı Tevfik Paşa, Osmanlı heyetinde, Ankara Hükümetinin de temsili için Mustafa Kemal Paşa ile temasa geçerek kendisinden, tümüyle yetkili bir heyet göndermesini istemiştir.14 Ancak TBMM Hükümeti tarafından Hariciye Vekâleti Vekili Bekir Sami Bey başkanlığında Osmanlı heyetinden bağımsız bir kurul oluşturulmuş ve kurul, resmen çağırıldığı takdirde konferansa katılmak üzere Antalya yoluyla Roma’ya geçmiştir.15 Resmi bir çağrı alındığı takdirde Londra’ya hareket etme konusunda zaman kazanmak amacıyla Roma’ya giden Bekir Sami Bey’in, İtalya Dışişleri Bakanı Kont Sforza ile gerçekleştirdiği görüşmeler dikkat çekicidir. Görüşmelerde Kont Sforza, Müttefiklerin konferansta İzmir ve Trakya için bir soruşturma komisyonu kurulmasını önereceklerini Bekir Sami Bey’e gizlice bildirmiş ve Türklerin bu öneriye karşı çıkmamalarını, soruşturmanın yansız bir şekilde gerçekleşmesi koşuluyla bunu kabullenmelerini istemiştir. 16 Bu durum konferansın hangi eksende yoğunlaşacağını ortaya koyması açısından önemli bir noktadır. Biraz daha özele inildiğinde Mustafa Kemal Paşa’nın Londra Konferansı konusunda umutsuz olduğunu ve hatta İngiltere’ye şüpheyle baktığını söylemek mümkündür. Özellikle Ağa Han’ın da konferansa katılacak olması Mustafa Kemal Paşa’da İngiltere’nin bir oyun hazırlığı içinde olabileceği şüphelerini artırmıştır. 17 Ankara Hükümeti tarafından görevlendirilen Bekir Sami Bey başkanlığındaki heyet İtalya’da iken Kont Sforza’dan konferansa resmen çağırıldıkları bilgisini aldıktan sonra Londra’ya hareket etmiştir.


(Kaynak: 1921 Londra Barış Konferansı’nda Yunan Heyeti ve Tezleri / Çağla D. TAĞMAT / Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi Yıl 9 Sayı 18 (Güz 2013))

GUN GUN KUTULUS yazi.JPG