8 Mart 1920 Pazartesi


Nutuk’tan/


Efendiler, Rauf Bey’in sadrazam bulmak söz konusu olurken, benden bahsetmesi elbette gereksizdi. Aramızda asla böyle bir şey konuşulmuş değildi. Ben, aslında İstanbul Hükûmeti’nin yaşayacağından ümitli değildim. Osmanlı Devleti’nin ömrünü tamamlamış olduğuna artık çoktan inanmıştım. Osmanlı Devleti’nin sadrazamlık makamına geçmek gibi zayıf ve anlamsız bir düşüncenin benim kafamda yeri olamayacağı tabiî idi. Ben gelip geçmesi tabiî olan inkılâp safhalarını sakin bir şekilde takip ederken, yarının tedbirlerinden başka bir şey düşünmüyordum.


Rauf Bey, sözünü ettiği Celâlettin Arif Bey’in raporunun suretini de gönderdi (Belge: 245). Kabine kurulduktan sonra da şu bilgileri verdi:


Harbiye (Nezareti) 8.3.1920

20’nci Kolordu Komutan Vekilliğine

Mustafa Kemal Paşa Hazretleri’ne:


1 — Kabine şöyle kurulmuştur: Sadrazam Salih Paşa; Şeyhülislâm Dahiliye Nâzırı. Hariciye Nâzırı Safa Bey, Harbiye Nâzırı yerlerinde bırakılmış; Bahriye Nâzırlığına Salih Paşa vekil, Nafia Nâzırlığına Tevfik Bey asıl Maliye Nâzırlığına Tevfik Bey vekil. Devlet Şûrasına Abdurrahman Şeref Bey vekil, Maarif Nâzırlığına Abdurrahman Şeref Bey asıl, Evkaf Nâzırlığına eski Şeyhülislâm Ömer Hulûsi Efendi asıl olarak, Adliye Nâzırlığına Celâl Bey, Ticaret Nâzırlığına Defterhane Emini Ziya Bey.


2 — Celâl Bey’in tutumunu bilmiyoruz. Bu şekil Damat Ferit Paşa’ya zaman kazandırmak için sarayın bir tertibidir. Salih Paşa, bir bunalımı önlemek suretiyle vatana yararlı bir hizmet yaptığı inancındadır. Bizim düşüncemiz bu kabineye güvenoyu vermemektir. Bunu sağlamak için grupta çalışıyoruz. Ferit Paşa tehlikesi hâlâ vardır. Ona göre tedbirler alınması arz olunur.


3 — Dikkate değer bir nokta olarak şunu da arz edelim: Salih Paşa, Meclis-i Meb’usan içinden nâzır almanın imkânsızlığı anlaşıldıktan sonra, dışarıdan alınacak kimselerin tesbiti için grubun düşüncesini soracaktı. Sonradan, bundan vazgeçerek, adları bilginize sunulan kimselerden ibaret kabineyi kendiliğinden kurmuştur, efendim (Rauf).


Harbiye (Nezareti) Başyaveri

Salih


Hükümet buhranına geçici bir çözüm bulundu. Salih Paşa Hükümeti açıklandı. Ali Rıza Paşa Hükümeti, İngilizlerin baskısı, Hükümet’in açıklamalarını bile yasaklayan Müttefik sansürü ve Yunan ilerlemesi sebepleriyle 3 Mart’ta istifa etmişti. Anadolu’dan İstanbul’a çekilen binlerce telgrafta, millî amaçlara uygun birgun bir hükümet kurulması istenmiş, Meclis de yeni bir Damat Ferit hükumetine yurdun tahammül edemeyeceğini Padişah’a bildirmişti. Padişah bunun üzerine, Ali Rıza Paşa Hükümeti’nde Bahriye Bakanı olan Salih hükümeti kurmakla görevlendirmek zorunda kalmıştı. Salih Paşa Hükumeti de Müttefiklerin baskısına ancak 25 gün dayanabilecek, 2 Nisan’da istifa edecektir. Dördüncü Damat Ferit Hükümeti 5 Nisan’da kurulacaktır.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü 2 / Zeki Sarıhan / Syf 417)


Salih Paşa Hükümeti: Başbakan: Salih Paşa; Dışişleri: (Yeniden) Safa Bey, İçişleri (Yeniden) Hazım Bey; Harbiye: (Yeniden) Fevzi Paşa (Çak­mak); Şeyhülislam (Ypıiden), Haydarîzade İbrahim Efendi; Eğitim: Sena­to üyesi Abdurahman Şeref Bey; Adalet: Celal Bey; Bahriye: (vekâleten) Salih Paşa (14’te Esat Paşa); Evkaf: Eski Şeyhülislamlardan Ömer Hulusi Efendi; Ticaret ve Tarım: Ziya Bey; Maliye (Vekâleten): Tevfik Bey (u’de Faik Nüzhet Bey); Danıştay: (vekâleten) Abdurrahman Şeref Bey (n’de Adalet eski Bakanı Cemil Molla); Bayındırlık: Senato üyesi Tevfik Bey.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü 2 / Zeki Sarıhan / Syf 417)


Rauf Bey, Mustafa Kemal’e çektiği telde, yeni hükümete güvenoyu vermek is­tediklerini, durumun güven altına alınması gerektiğini bildirdi. Bu hükümetin Padişah tarafından zaman kazanmak amacıyla işbaşına getirildiğini belirtti. ★ Kâzım Karabekir, Mustafa Kemal’e çektiği telde, Anzavur’un İstanbul’daki koruyucularının yeni hükümet tarafından tutuklanarak Anadolu’ya kaçırılmalarını ve burada yargılanmalarını önerdi. Başka bir yazı­sında da eğer Meclis dağıtılırsa Anadolu’da millî hükümet kurulmasını, Bolşe- viklerle fiilen temas etmek üzere harekâta hazırlanılmasını önerdi.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü 2 / Zeki Sarıhan / Syf 417)


Venizelos, İngiliz Başbakanlık Sekreteri ile görüştü. Mustafa Kemal’in korkunç kuvvetlere kumanda ettiği haberinin bir blöf olduğunu söyleyerek “Barış şartla­rını kabul ettirme görevini Yunanistan üzerine alabilir. Bir iki tümenle Türkleri ezebiliriz. Doğu’da silahlandırılacak Ermeniler de Mustafa Kemal’e karşı di­renebilirler” dedi. “Yunan Başkomutanı, Venizelos’a gönderdi­ği raporda, Türklerin hummalı bir biçimde askerî hazırlık yaptıklarını, 15 gün içinde Türkler üzerine yapılacak bir hareketin başarı kazanacağını ileri sürdü.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü 2 / Zeki Sarıhan / Syf 417)


İradei Milliye: Ümitsiz olmaya­lım. Metin olalım. Düşman büyük olsa da hak birdir. Hak ise şeririn değildir.


(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü 2 / Zeki Sarıhan / Syf 417)

GUN GUN KUTULUS yazi.JPG